Sự giàu có của người nghèo không phải là cái tình. Tiền và tình là hai đại lượng khác nhau và không nhất thiết phải tỷ lệ nghịch với nhau. Sự giàu có của người nghèo là ước mơ và hy vọng.
Yêu và hận giữa Seth và Horus. Trong cuộc vật lộn ấy một bên sẽ mất một hòn dái, một bên sẽ mất một con mắt. Và từ tình yêu bi kịch ấy, Thoth, vị thần của phép màu và học thuật, được tạo ra. Cũng như có thể tự tạo ra từ quyền năng của chữ nghĩa. Cũng như có thể được sinh ra bởi Ra thần Mặt Trời để sánh đôi cùng với Maat, hiện thân của sự chính trực.
TÌNH YÊU BI KỊCH GIỮA HAI KẺ THÙ Lãnh chúa vùng Etjigo có hiệu là Jihudayu Mashikura. Một bữa kia tổng quản của ngài là Gyobu Tokuzawa gọi cận vệ thứ nhất của ngài, Senpatji Akanashi, lúc đó đang đứng với các cận vệ khác trong hành lang, sang một bên và nói nhỏ, "Tôi có chuyện phải nói với anh, Akanashi. Hãy đi theo tôi". Và, lôi cậu ta tới một chỗ kín đáo sau gốc cây trong vườn, ông ta nói, "Chủ nhân lệnh cho tôi chọn ra một ai đó dũng mãnh để giết triều thần Shingokei Dizaki, và tôi không nghĩ ra ai khá hơn cậu cho sứ mệnh này. Hãy tới nhà Shingokei và giết anh ta. Tôi tin chắc là chủ nhân có lý do chính đáng để tiêu trừ anh ấy". Senpatji hỏi, "Shingokei phải trả giá cho tội gì vậy?" Nhưng chính tổng quản cũng không thể biết. Rồi Senpatji nói với ông ta, "Tôi tin lời ông, nhưng tôi muốn nghe mệnh lệnh này từ chính miệng chủ nhân". Thế là tổng quản đưa Senpatji đến gặp Lãnh Chúa, và ông ta nói thế này với người đang quỳ trước mặt mình, "Senpatji, anh phải đi giết Shingokei, đúng như lời tổng quản nói". Senpatji về nhà buồn bã vì phải giết Shingokei, vốn ở trong số những người bạn tốt của mình. Dù vậy anh vẫn tới nhà bạn, và sau một vài lời trao đổi, giết chết anh ta rồi nói, "Đây là lệnh của chủ nhân". Đám tay chân của Shingokei muốn vây bắt kẻ sát nhân, nhưng Senpatji trấn an họ, nói, "Tôi chỉ hành động theo lệnh của lãnh chúa. Và các anh cũng nên tuân thủ". Lãnh chúa tịch thu tài sản của Shingokei. Goá phụ của anh ta tan nát. Chị ta là con gái của một samurai đã gác kiếm ở tỉnh bên, và mới năm trước thôi đã kết hôn với Shingokei trong nghi lễ đủ đầy, vì Shingokei và cha chị vốn là đồng môn. Họ đã yêu nhau đằm thắm, giờ cái chết của chồng làm chị điêu đứng. Chị muốn chết theo cho rồi nhưng còn đang mang thai, làm sao tự sát khi có đứa con trong bụng. Thế nên chị bỏ xứ mà đi, khóc than chua chát cho hai chữ thân phận. Sau một hành trình đơn độc và gian khó, chị đến một vùng xa xôi trên núi và sống tại đó. Ít lâu sau chị sinh con trai, trong cảnh cô quạnh và không ai đỡ đần. Chị chăm sóc đứa con hết mực, ngày ngày đan len để mưu sinh; vì trong khắp cả làng không có lấy một người phụ nữ nào biết đan áo. Hai mẹ con họ cứ sống như thế trong cảnh thanh bần. Thời gian thắm thoát trôi, cậu con trai mới đó mà đã mười bốn tuổi. Dung mạo và cung cách của cậu bé thật tao nhã; nó làm người mẹ chạnh nhớ đến người chồng quá cố của mình. Chị ta vẫn còn giữ một cây đàn tranh và hai thanh gươm báu được rèn bởi một nghệ nhân xuất sắc từ thời xa xưa, có tên là Kunimune, vốn là vật gia bảo cha mẹ chị tặng cho khi chị về nhà chồng. Mỗi khi buồn chị vẫn lấy đàn ra tấu vài khúc bi ai cho mình và con trai nghe. Và cứ như vậy họ sống cùng nhau trong túp lều lý tưởng. Khen cho con tạo xoay vần vì đời người luôn có những khúc quanh bí ẩn. Senpatji Akanashi lúc này đã bị chủ nhân đuổi đi chỉ vì một lỗi lầm vặt vãnh; và, sau một hồi bôn ba qua các vùng miền, đã định cư ở một thị trấn không xa túp lều mà hai mẹ con sinh sống. Họ chưa từng giáp mặt nhau và cũng không có ý niệm gì về sự gần gũi giữa họ với nhau. Nhưng một hôm Senpatji được một người bạn là Kurobatji Toriyama mời đi săn chim. Lúc về họ tình cờ ngang qua túp lều của goá phụ và nghe tiếng đàn tranh vọng ra. Họ mê mẩn dừng lại lắng nghe. Chui qua một lỗ dậu, họ nhìn trộm qua một khe hở trên vách phên tre. Một thiếu phụ chừng ba mươi tuổi đang chơi đàn tranh. Chị ta chừng như thuộc về một dòng tộc danh giá nào đó, chỉ vì muốn ẩn thân mà lui về một chỗ rách nát như vầy. Ngồi cạnh chị là cậu con trai Shynosuke, đang nghiền ngẫm những ý lời trong cuốn sách do chính mẹ cậu viết. Cậu bé trông thật khôi ngô. Những vị khách tò mò ngạc nhiên khi thấy có những mỹ nhân như vậy ở nơi chốn heo hút này. Họ đẩy cửa bật ra và đứng yên vài phút ngay ngưỡng cửa như để xin lỗi về sự đường đột của mình. Sau khi chào hỏi vắn tắt họ bỏ về. Senpatji si mê vẻ đẹp của cậu trai trẻ. Anh ta quay lại túp lều và kết thân với hai con người ở đó. Dần già giữa Senpatji và Shynosuke hình thành một tình cảm sâu đậm cho nhau, và Senpatji đưa cả hai mẹ con về thị trấn và chu cấp cho họ. Cứ như thế một năm dần qua trong yên ả. Rồi người mẹ nhận thấy Senpatji rất giống cái người đã giết chồng mình. Một hôm chị thăm dò gia cảnh và quá khứ của anh ta; và chị tin chắc đây không ai khác mà chính là người đã ám sát chồng chị, cũng là cha thằng bé. Ngay hôm sau chị nói với con trai, "Senpatji đã giết cha con trước khi con chào đời. Ông ấy đã làm theo lệnh của chủ nhân, vốn cũng là lãnh chúa của cha con nữa. Nhưng dù gì ônng ấy vẫn là kẻ đã hạ sát cha con. Vậy con phải giết ông ta, để trả thù cho cha". Cậu con trai lúc đầu ngây người vì kinh ngạc. Rồi cậu phân trần với mẹ, "Senpatji không giết cha con vì có tư thù. Ông ấy không thù ghét gì cha con hết. Ông ấy không có lựa chọn nào khác, vì lãnh chúa đã lệnh. Senpatji không phải kẻ thù của cha con. Nếu mẹ muốn phục thù cho cha, thì kẻ đó phải là lãnh chúa Jibudaya. Đó mới là người mà con phải giết, chứ không phải bạn con Senpatji. Mẹ con mình nợ ông ấy nhiều mà. Mẹ hãy nghĩ đi: con không giết ông ấy được, chúng ta không có quyền làm điều đó". Nhưng mẹ cậu nổi giận và oà khóc, "Ta biết là mi sẽ không giết hắn mà, mi quá yếu đuối và nhu nhược. Nếu ta biết hắn là kẻ đã giết chồng mình thì ta đâu có nhận sự giúp đỡ của hắn. Ta chẳng thà chết đói còn hơn nhìn thấy mi làm thân với hắn. Nhưng ta nói cho mi biết, mi sai rồi khi xem trọng luyến ái hơn chuyện báo thù, mi đang làm hoen ố thanh danh của một samurai. Nếu mi cứ yếu hèn như thế coi như ta không còn là mẹ mi nữa. Ta sẽ tự mình đi báo thù vậy". Và, chụp lấy con dao găm, chị ta lao về phía cửa. Nhưng cậu con trai níu áo chị lại và nói, "Nếu mẹ cứ khăng khăng muốn báo thù cha như vậy, thì con biết làm sao bây giờ phải nghe lời mẹ thôi. Con sẽ tự tay giết ông ấy vậy. Con xin mẹ đừng lam việc đó. Xin mẹ hãy cứ bình tâm". Và cậu lên kế hoạch sẵn sàng. Mối tình của cậu với Senpatji cũng đã già hơn hai năm, vậy mà giờ đây cậu phải huỷ diệt người đàn ông mà mình đã thề nguyền yêu thương, trói buột vĩnh viễn. Nhưng cậu không thể giết ông ta mà không cho biết lý do. Thế nên tối hôm đó cậu cho gọi Senpatji vào phòng, nhưng sắc mặt cậu ta cứ tái xanh và sầu luỵ. Senpatji cảm được ngay, liền hỏi, "Shynosuke yêu dấu, trông cậu thật buồn bã tối nay. Cậu có sao không? Hãy nói ra đi vì tôi có thể chia sẻ". Shynosuke thở dài, cảm động vì những lời lẽ dịu dàng ấy; trong khi Senpatji lại giục cậu hãy tỏ bày. Rồi Shynosuke thành thực nói, "Ồ, kiếp người mới khốn nạn sao! Tôi chính là con trai của Shingokei. Ông hẳn cũng còn nhớ đã làm gì cha tôi. Tôi có biết ông không có lựa chọn nào khác, rằng ông chỉ tuân lệnh chủ nhân. Nhưng bổn phận làm con của một samurai khiến tôi không thể bỏ qua. Lúc đó tôi vẫn còn là một hài nhi trong bụng mẹ. Thực lòng tôi rất tiếc phải giết ông, vì ông đã đối xử tốt với mẹ và tôi. Thật là khó xử quá vậy". Senpatji thở dài, "Chúa ơi, chuyện này mới ly kỳ làm sao. Ta đâu có ngờ cậu chính là con trai của anh ấy. Đúng, ta đã giết cha cậu. Nhưng ta hạnh phúc được chết dưới tay cậu, Shynosuke. Tới đây, hãy giết ta và trả thù cho cha". Và anh ta quăng kiếm của mình sang một bên, chìa cổ ra chi cậu bé. Shynosuke hét, "Không, hãy cầm kiếm lên và đấu với tôi. Tôi không thể giết ông với trong tay không tấc sắt, ông đã tử tế với mẹ con tôi nhiều". Mẹ cậu nãy giờ vẫn lén xem ở phòng bên, lúc này bèn gọi con trai vào nói, "Ta thán phục cả hai người, con và Senpatji. Cả hai đều trọng danh dự. Hãy yêu nhau một lần cuối đêm nay. Ta muốn cho con sự trì hoãn ấy. Hãy tiễn biệt nhau trong nghi thức của tình yêu, nhưng vào ngày mai, Shynosuke, nhất quyết con phải trả thù cho cha đó". Rồi Shynosuke mang ra nào đồ ăn nào thức uống, và lứa đôi lại trùng phùng. Người mẹ ngủ ở phòng bên, trong khi Senpatji và Shynosuke nằm kề nhau. Khi người mẹ tỉnh dậy lúc sáng, hai người kia vẫn nằm đó trong yên lặng. Chị lay gọi con trai, "Dậy đi nào, cu lười". Nhưng không có một tiếng trả lời. Chị đi vô phòng và lật tấm chăn trên người họ, và nhìn thấy Shynosuke đã đâm thủng tim Senpatji - bằng thanh kiếm trước đó đã xuyên qua chính ngực mình. Người mẹ đứng như trời trồng trước thi thể của hai nhân tình, và ngay đó, trong vực đáy tuyệt vọng, cũng đã tự kết liễu đời mình. Thật là một câu chuyện bi đát quá vậy.
SHOGUN YOSHIMASA, từng có lúc cai trị cả nước Nhật, ngoài một đam mê nói chung cho tất cả các nghệ thuật và thú chơi tao nhã, còn có một tình yêu đặc biệt dành cho hương trầm. Ngài có một bộ sưu tập đủ các loại trầm lấy từ mỗi vùng miền ở Nhật, và khứu giác của ngài tinh tế đến mức có thể nhận biết sự khác biệt tế nhị nhất giữa các mùi hương. Một buổi tối mùa thu giá rét, ngài đang trò chuyện cùng bạn hữu về cái thú chơi hương của mình. Màn đêm dần buông và một làn hơi chợt bay vào phòng mang theo một mùi hương dịu nhẹ và quyến rũ. Cả shogun lẫn các bạn ngài đều chưa từng biết một thứ hương thơm nào đằm thắm đến vậy. Ngài lệnh cho một người hầu tìm quanh lâu đài xem nó từ đâu ra, nhưng họ không tìm thấy đâu cả. Rồi ngài lệnh cho thân tín của mình Toshikiyo Tambano-kami phải tìm cho ra người ta đốt hương ở chỗ nào, và cậu ta lập tức lên đường cùng hai người hầu nữa.
Mùi hương yếu ớt, nhưng khi họ băng qua đồng cỏ tới bờ bên này sông Kamo, nó đậm hẳn lên. Nó từ bờ kia bay qua, cho nên Toshikiyo lựa chỗ cạn mà sang sông. Hôm đó là mồng sáu tháng mười một, và trời tối đen vì không có trăng. Họ dò đường qua sông nhờ ánh sao tím tái rót từ trời. Tới bờ bên kia họ thấy một người ngồi trên phiến đá, mặc áo ngoài bện từ rơm và đầu đội nón lát rộng vành. Tay ông ta giữ một lò hương trong vạt áo. Trông ông thanh thản và an nhiên. Toshikiyo hỏi ông, "Này khách lạ, sao ông lại ở một mình ở một nơi như vầy giữa đêm hôm khuya khoắt?" Và ngay đó cậu ta ngửi thấy mùi hương mà mình đi tìm, dậy lên từ lò hương của khách lạ. Người nọ đáp, "Tôi đang theo dõi đường bay của lũ chim chidori đang hót trên sông Kamo". Toshikiyo rất ấn tượng với câu trả lời. Có thể nghe được tiếng chim chidori trên sông nước giữa một đêm rét mướt và tối thui như vầy, hẳn không phải hạng tầm thường mà phải qua tu tập kỹ lưỡng. Cậu ta đổi sang giọng lễ độ hơn, "Không phải tôi quấy rầy ngài, nhưng chủ tôi có lệnh, chủ tôi là shogun Yoshimasa, đã lệnh cho tôi phải tìm ra người nào đã đốt lên một mùi hương dịu ngọt đến như vậy. Ngài là ai, thưa viễn khách?" Người nọ đáp, "Tôi không phải người tu đã từ bỏ lục trần vì tình yêu với ông Phật. Nhưng tôi cũng không phải người thường. Hãy cứ xem tôi như một kẻ lang thang, chưa tìm ra chỗ nào để đặt lưng mà ngủ. Tôi đã sáu mươi sáu tuổi rồi, nhưng hai chân còn rắn rỏi và tôi còn đi lại như ý. Đoạn ông ta đứng lên và đi về phía rừng thông nằm sát mép nước. Đó là một câu trả lời rõ ràng nhưng cũng đầy bí ẩn. Toshikiyo còn ngạc nhiên hơn trước. Cậu ta níu vị khách lại, nài nỉ, "Xin ngài cho tôi biết tên của loại trầm mà ngài đang đốt. Chủ tôi là Yoshimasa hẳn muốn biết điều đó". Người nọ đáp, "Các anh bỏ công vậy chỉ để biết một điều vụn vặt thế sao? Nếu chủ anh yêu quí hương trầm đến thế, hãy mang cái này về, cho dù chẳng còn bao nhiêu trong đó". Và, trao cho cậu ta cả lò hương lẫn vụn trầm, ông ta nhanh nhẹn bước đi. Toshikiyo mang trầm cùng lò hương về cho Yoshimasa và kể tường tận về ông già kỳ dị. Vị shogun rất tò mò về sự cao quý của vị khách và cho người lùng tìm ông ta ở khắp Kyoto, nhưng không ra tung tích. Shogun khá phiền lòng về điều này và ông càng lưu giữ món bảo vật cẩn mật hơn. Ngài đặt tên thứ trầm hương này là Chidori. Rồi chẳng mấy chốc mà câu chuyện về dị nhân lan rộng trong đám tôi tớ của ngài. Một trong số trai chọn của Yoshimasa, con trai của một samurai ở đất Đông, có gương mặt khôi ngô đến mức hoa cỏ vùng Kyoto cũng hờn ghen khi đứng cạnh chàng. Cậu ta nằm trong số các trai trẻ được shogun ưu ái. Khi nhìn thấy lò hương mặt cậu ta liền biến sắc, lộ vẻ đau khổ. Tên cậu là Gorokitji Sakurai. Người bạn rất thân thấy vậy liền hỏi làm sao mà hình ảnh lò hương làm cậu ta động tâm đến như vậy. Nhưng Gorokitji không muốn mở lòng. Mà người bạn thân này cũng đồng thời là người tình của cậu. Rồi cơn đau buồn khiến Gorokitji lâm bệnh, và sau cùng trên giường bệnh cậu thú nhận với bạn mình; cậu này có tên là Muranosuke Higutji. Giọng yếu ớt và run run, Gorokitji kể lại dĩ vãng cuộc đời và mối dây liên hệ với chiếc lò hương. "Chủ nhân của lò hương này là người tôi yêu. Chúng tôi đến với nhau trong tình yêu không gì có thể thay đổi. Nhưng ông ấy nghĩ mối tình này có thể làm hại sự nghiệp của tôi, vì vậy ông đã bỏ tôi ở lại miền Đông và dạt về Kyoto. Nhưng tôi không quên được ông. Tôi đến đây hầu việc ông chủ Yoshimasa cũng là để theo vết người tôi yêu, hy vọng một ngày nào đó ơn trên sẽ cho tôi gặp lại ông. Nhưng vận may đã không chiều theo tôi. Tôi chỉ gặp được cái lò hương, nhưng không được gặp chủ nhân của nó, không thể gặp lại người tôi yêu". Và Gorokitji khóc nhiều nước mắt chua xót. Muranosuke buồn ghê gớm. Cậu ta sợ mất bạn tình nếu chẳng may Gorokitji chết đi. Vậy mà Gorokitji cứ đuối dần, đuối dần, cho tới lúc không còn hy vọng sống sót nữa. Rồi cậu ta gọi Muranosuke lại bên giường và nói, "Muranoksuke yêu dấu, sau khi tôi chết đi cậu hãy đi tìm ông cụ và yêu thương ông ấy thay tôi. Vì cậu là bạn thân nhất của tôi nên tôi mới yêu cầu một ơn huệ thiếu tế nhị và khó thực thi đến như vậy. Tôi xin cậu hãy thực hiện điều ước sau cùng của tôi, vì tình thương đối với linh hồn tôi mà chốc nữa thôi sẽ rời bỏ cậu. Nếu cậu từ chối không làm, vong linh của tôi sẽ không thể lên thiên đàng". Lời cầu xin này thật vô lý, nhưng Gorokitji và Muranosuke là bạn tình bạn đời, họ có bổn phận hy sinh cho nhau ngay cả tính mạng. Vì vậy Muranosuke liền hứa, và Gorokitji ngay đó chết với nụ cười trên môi. Bạn bè ai cũng thương khóc cho cậu ta, một số người không kìm được tiếng nấc khi nhìn xuống gương mặt diễm lệ vô hồn của cậu. Thân thể Gorokitji được hoả thiêu trên ngọn đồi Toribe, và chỉ còn nắm xương làm chứng nhân cho sự hiện hữu của cậu ta trên cõi đời này. Sau một cuộc kiếm tìm tốn nhiều nhiệt huyết và thời gian, Muranoksuke cũng tìm ra ông già kia, sống trong một túp lều dột nát với hai cánh cửa sập sệ. Một bờ dậu trường sanh thâm thấp bao bọc quanh lều. Trong một đêm trời mưa Muranoksuke đến thăm ông ta. Đó là một ngày mệt nhọc và hiu quạnh, và ông già đã nghĩ nhiều về Gorokitji, vì tình yêu ông dành cho cậu bé quá sâu đậm khó mà quên đi. Muranosuke nói cho ông ta biết về cái chết của bạn cậu, và ông già tuyệt vọng hẳn đi. Ông ta cứ thút thít, "Ước gì cái tin này là một ngàn lần hư dối". Khi ông ta trấn tĩnh hơn, Muranosuke nhìn vào mắt ông và nói ra lời hứa của mình với người bạn lúc hấp hối. Gương mặt ông già nhăn nheo méo mó. Dù gì ông ta cũng đã ngoài sáu mươi tuổi. Yêu một người như thế thật là điều khó khăn cho Muranosuke. Nhưng cậu ta đã thề ngay giường bệnh của Gorokitji rằng sẽ yêu con người này thay cậu ấy, và cậu ta bị ràng buộc bởi danh dự của một samurai phải hoàn thành lời hứa của mình. Thế nên cậu nói với ông già: "Này dị nhân, khi bạn tôi Gorokitji hấp hối, cậu ta đã cầu xin tôi tìm đến ông và yêu ông thay cậu ấy. Vậy ông hãy yêu tôi cứ như là yêu Gorokitji. Nào, chúng ta hãy trở thành tình nhân của nhau". Ông già quá đỗi ngạc nhiên trước đề nghị bất ngờ này. Ông ngẩng gương mặt còn đẫm nước mắt lên và trả lời, "Đề nghị của cậu thật ngoài mong đợi. Ta tôn thờ Gorokitji tội nghiệp và không thể chấp nhận tình yêu của cậu. Lại nữa ta đã quá già để làm tình nhân của cậu. Ta cảm động vì sự chung tình của cậu với Gorokitji, nhưng xin lỗi ta không thể chấp nhận được". Ông ta cứ từ chối hoài như thế, cho tới khi Muranosuke tuyệt vọng thốt lên, "Tôi phải hoàn thành lời hứa với bạn tôi. Nếu ông từ chối ước nguyện sau cùng của cậu ta, tôi chỉ còn một cách để giữ gìn danh dự của một samurai: tôi phải dùng đến Hara-kiri. Vì tôi đâu phải hạng thấp kém đến độ có thể sống yên trong sự thất hứa". Thế là ông già phải miễn cưỡng chấp nhận tình yêu của Muranosuke. Ông ta cảm động bởi sự trung thành của cậu ta, và cũng không thể từ chối hoàn thành ước nguyện sau cùng của Gorojitki yêu dấu. Và thế là họ thề nguyền một tình yêu và tình bạn trọn đời có nhau, và Muranosuke cứ mỗi tối lại đến thăm ông già. Khi người xung quanh biết chuyện, ai cũng khen đức hạnh của Muranosuke và tình cảm sắt son cậu dành cho ông già. Cậu ta không yêu ông ấy, nhưng vẫn làm tình nhân của ông chỉ để hoàn thành lời hứa với Gorokitji.